بەڕێوەبەرایەتی گشتی باجەکان و خانوبەرەى میرى

ئەو باجەیە کە وەردەگیرێت لە خاوەن مولک لە بەرامبەر بە کرێدانی خانوو یان شوقە یان باڵەخانە یان دوکان، بە ڕێژەی (١٠%) لە بەهای خەمڵێنراوی مولکەکە.
ئەو باجەیە کە لە مووچەی کارمەندانی کەرتی گشتی و تایبەت وەردەگرێت بە شێوەیەکی مانگانە بە ڕێژەی (٥%) بۆ ئەو کارمەندانەی مووچەکانیان لە سەروی (١,٠٠٠,٠٠٠) یەک میلیۆن دینارە.
هەموو خاوەن پیشە و چالاکییەکی بازرگانی و هەر سەرچاوەیەکی داهات کە قازانجی ساڵانەی هەبێت باج دەیگرێتەوە، پێویستە خاوەن پیشە و کاری بازرگانی ساڵانە باجی خۆیان بدەن لە پوختەی ئەو قازانجەی بە دەستی دەهێنن.
بریتییە لەو باجەی کە ساڵانە دەکەوێتە ئەستۆی کۆمپانیا کاراکان لە هەرێمی کوردستان بە کۆمپانیا تاک و سادەکانیشەوە، بە ڕێژەی چەسپاو کە بڕەکەی (١٥%)یە لە کۆی پوختەی قازانج.
ئەم باجەیە کە لە کاتی گواستنەوە خاوەنداریەتی مولک لە لایەنی فرۆشیار وەردەگیرێت بە گوێرەی نرخی مولکەکە کە لە لایەن لیژنەی تایبەتمەندەوە خەمڵاندنی بۆ دەکرێت.
وەرگرتنی باج لە گەورە باجدەران بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتە دەبێت کە باجدەر خۆی پێشکەشی دەکات، هەر خۆیشی بەرپرسیارێتی ڕاستی و دروستی زانیارییەکان دەگرێتە ئەستۆ.
دوای پێشکەشکردنی ڕاپۆرتەکە تا پێنج (٥) ساڵ دەسەڵاتی دارایی بۆی هەیە وردبینی لە ڕاستی و دروستی ڕاپۆرتی پێشکەشکراو بکات. ڕێژەی وەرگیرانی باجەکە (١٥%)یە لە کۆی قازانجی ساڵانەکەی.

ئەو باجەیە لەسەر ئەو زەوییانە وەردەگیرێت کە کەوتۆتە چوارچێوەی سنووری ئەمینداریەتی و شارەوانییەکان، لە مەڵبەندی پارێزگاکان و شارۆچکەکان و شارەدێیەکان، جا ئەگەر زەوییەکە خاوەندار بێت یان تەرخانکراو بێت یان سەر پشککراو بێت بە تۆمارکردنی خانوبەرە، یان درابێت بە زەوتکردن و دەست بەسەرداگرتن.
مافی وەرگرتنی لێبوردنی ڕەهایە لە باجی دەرامەت کە لە ئەستۆی کەسی فرۆشیارە لە کاتی ئەنجامی گواستنەوەی خاوەنداریەتی مولکی نیشتەجێبوون لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر، و هەر کەسێک (٥) پێنج ساڵ جارێک مافی وەرگرتنی لێبوردنی ڕەهای هەیە لە باجی دەرامەت تەنها بۆ (١) یەک مولکی نیشتەجێبوون.
وەرگرتنی لێبوردنەی باجە لەسەر زەوی بەتاڵ کە تۆمارکرابێت لە یەکێک لە بەڕێوەبەرایەتییەکانی باجی خانووبەرە، هەموو کەسێک مافی وەرگرتنی ئەو لێبوردنەی هەیە لە زەوییەک یاخود چەند زەوییەک لە کات و شوێنی جیاوازدا تاوەکو ڕووبەری (٦٠٠)م٢ بۆ (١) یەک جار لە تەمەنیدا.