بەڕێوەبەرایەتیەکان و تێبینەرایەتیەکانی خانوبەرە

بەڵگەنامەیەکە لە سەرجەم بەڕێوەبەرایەتییەکان و تێبینەرایەتییەکان دەردەچێت بە گوێرەی تۆماری هەمیشەیی دوای ئەوەی تۆمارکردنەکە پلەی کۆتایی وەردەگرێت، دواتر دەدرێت بە خاوەن مولک کە هاوچەشنە لەگەڵ تۆمارە هەمیشەییەکەی.
تۆمارکردنی گرێبەستێکە کە لە نێوان فرۆشیار و کڕیاری مولکێک ئەنجام دەدرێت، بە پێی گرێبەستەکە، فرۆشیار مولکی خۆی بە کڕیار دەفرۆشێت، شێوەی یاسایی وەردەگرێت و گرێبەستەکە تۆمار دەکرێت لە فەرمانگەکانی تۆمارکردنی خانوبەرە، دوای وەرگرتنی دانپێدانانی هەردوو لایەن.
مولکی تایبەتە، حکومەت دەیگۆڕێت بۆ مولکی گشتی، بە ناوی دامەزراوەیەکی حکومییەوە تۆماری دەکات و قەرەبووی خاوەنەکەی دەکاتەوە، حکومەت مولکەکە بۆ خزمەتی گشتی بەکاردەهێنێت، یان مولکی گشتییە و لە ڕێگای خۆماڵەکردنی کارگێڕییەوە، خاوەنداریەتییەکەی لەسەر ناوی دامەزراوەیەکی حکومییەوە دەگوازرێتەوە بۆ سەر ناوی دامەزراوەیەکی تری حکومی، بە ڕەزامەندی هەردوو لایەن.
بە نووسراوی فەرمی مولکێک بە ناوی کەسێکەوە تۆمار دەکرێت بە مەبەستی بەکارهێنان و سوود لێوەرگرتنی، پێشتر ئەو مولکە مولکی میری و گشتی بووە، دەبێتە مولکی کەسێک یان لایەنێکی تایبەت بە پێی یاسا و ڕێنماییەکان.
زەوی و خانوبەرە ئەگەر گۆڕانکاری بەرجەستەیی (مادي) بەسەردا هات وەک بیناکردن یان تێکدان، یان زیادکردنی شتی نوێ یان هەر گۆڕانێک لە پێکهاتەکەی ڕووبدات و ببێتە هۆی ئەوەی گۆڕان لە شێوە و سوود و بەکارهێنانیدا ببێت یان بە تێکدانی پێکهاتەکەی، دەبێت ڕەگەزی مولکەکە ڕاست بکرێتەوە، واتە دەبێت خاوەن مولک مولکەکەی بە فەرمی بگۆڕێت، بۆ نموونە پێشتر زەوی بووبێت ئێستا کرابێتە خانوو.